Monitoring GPS a Kodeks Pracy i RODO – przewodnik dla przedsiębiorcy od radcy prawnego

Wykorzystanie systemów monitoringu GPS w pojazdach służbowych to dziś standard w wielu firmach, zwłaszcza z branży transportowej, logistycznej czy handlowej. Pozwala na optymalizację tras, obniżenie kosztów paliwa oraz zabezpieczenie mienia. Należy jednak pamiętać, że instalacja urządzeń GPS wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych pracowników, co nakłada na przedsiębiorcę szereg obowiązków prawnych. Warto jednak pamiętać, że instalacja takich urządzeń to nic innego jak przetwarzanie danych osobowych. A to ma kilka aspektów, które warto wyjaśnić na wstępie.

Jak zatem wdrożyć monitoring GPS, aby nie narazić się na kary ze strony Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) i Państwowej Inspekcji Pracy (PIP)?

1. Podstawy prawne w Kodeksie pracy

Kodeks pracy bardzo precyzyjnie określa zasady wprowadzania monitoringu innego niż wizyjny (do którego zalicza się m.in. monitoring poczty elektronicznej oraz właśnie monitoring GPS).

Zgodnie z art. 22³ w związku z art. 22² Kodeksu pracy, pracodawca może wprowadzić monitoring pojazdów służbowych, jednak nie może teog robić w sposób nieograniczony i dowolny. Monitoring może być stosowany wyłącznie w ściśle określonych celach wynikających z przepisów. Do takich celów należą:

• Zapewnienie organizacji pracy umożliwiającej pełne wykorzystanie czasu pracy (np. weryfikacja, czy handlowiec realizuje trasy zgodnie z planem).
• Właściwe użytkowanie udostępnionych pracownikowi narzędzi pracy (np. kontrola zużycia paliwa, zapobieganie kradzieżom pojazdów lub wykorzystywaniu ich do nieoficjalnych celów prywatnych).

Co ważne, monitoring GPS nie może być stosowany jako narzędzie nieustannego, inwazyjnego nadzoru nad pracownikiem, ani służyć do oceny jego wydajności w sposób naruszający jego godność. Tłumacząc z prawniczego na ludzkie – nie można używać GPS-a do „mikrozarządzania” pracownikiem i ciągłego dyszenia mu w kark, raz po raz sprawdzając jego położenie. Niedopuszczalne jest śledzenie każdego ruchu na mapie po to, by karać pracownika za to, że zatrzymał się na 4 minuty, by kupić wodę na stacji, albo monitorowanie go w trakcie jego regulaminowej przerwy śniadaniowej. Pracodawca, korzystając z monitoringu, musi zachować umiar i granice, wyznaczane najczęściej charakterem obowiązków służbowych pracownika.

2. Monitoring GPS a przepisy RODO

Dane o lokalizacji pojazdu, którym porusza się zidentyfikowany pracownik, są jednocześnie danymi osobowymi. Oznacza to, że system GPS i jego stosowanie przez przedsiębiorcę musi być wykorzystywany zgodnie z RODO.

Główną przesłanką legalizującą przetwarzanie tych danych nie jest zgoda pracownika (w relacji pracodawca-pracownik uznaje się, że zgoda rzadko bywa dobrowolna), lecz art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes pracodawcy – administratora danych. Tym interesem jest np. ochrona mienia firmy, rozliczanie czasu pracy kierowców czy optymalizacja procesów logistycznych. Zastanawiając się nad wdrożeniem i zasadnością korzystania z monitoringu GPS trzeba zawsze pamiętać, że interes administratora musi przeważać nad uprawnieniami osób, których dane będą przetwarzane.

3. Wideomonitoring a prawo

Podczas gdy systemy GPS rejestrują jedynie lokalizację, zastosowanie kamer w pojeździe wiąże się z utrwalaniem wizerunku, co stanowi znacznie głębszą ingerencję w sferę prywatności. Ramy prawne dla takich rozwiązań zależą w głównej mierze od obszaru objętego nagrywaniem:

• Kamery rejestrujące otoczenie pojazdu (wideorejestratory trasy): Ich stosowanie jest powszechną i prawnie dopuszczalną praktyką. Głównym celem takiego monitoringu jest ochrona mienia pracodawcy, w tym przede wszystkim gromadzenie obiektywnego materiału dowodowego na wypadek kolizji drogowych lub innych incydentów z udziałem służbowego auta.
• Kamery monitorujące wnętrze pojazdu (skierowane na pracownika): W tym przypadku przepisy Kodeksu pracy są znacznie bardziej rygorystyczne i kwalifikują to rozwiązanie jako klasyczny monitoring wizyjny. Nagrywanie wnętrza kabiny jest dopuszczalne w drodze wyjątku – wyłącznie, gdy wymaga tego zapewnienie bezpieczeństwa pracownika (np. w pojazdach do konwojowania gotówki) lub szczególna ochrona mienia. Pracodawcy nie wolno jednak wykorzystywać nagrań do bieżącej oceny jakości świadczonej pracy ani do weryfikacji osobistych nawyków kierowcy za kierownicą.
• Obecność osób trzecich w pojeździe monitorowanym: Sytuacja wymaga odrębnego podejścia, gdy pojazdem podróżują osoby niebędące pracownikami (np. w ramach przewozu klientów, świadczenia usług transportowych czy przejazdów okazjonalnych). Wówczas firma staje się administratorem danych osobowych (wizerunku) tych osób. Przepisy RODO nie wymagają uzyskiwania od każdego pasażera wyraźnej zgody na nagrywanie. Przetwarzanie tych danych opiera się na innej podstawie prawnej – tzw. prawnie uzasadnionym interesie administratora, którym jest chęć zapewnienia bezpieczeństwa. Bezwzględnie konieczne pozostaje jednak spełnienie obowiązku informacyjnego, o którym świadczą odpowiednie oznaczenia umieszczone w pojeździe.

4. Co musi zrobić przedsiębiorca, który wdraża monitoring GPS w swoich pojazdach?

Jeśli planujesz instalację systemów GPS  w firmowej flocie, musisz pamiętać o kilku formalnościach:

• Uregulowanie monitoringu w Regulaminie pracy : Cele, zakres oraz sposób zastosowania monitoringu GPS muszą zostać jasno określone w regulaminie pracy lub w układzie zbiorowym pracy. Jeśli firma nie jest objęta układem zbiorowym i nie ma obowiązku tworzenia regulaminu pracy (zatrudnia poniżej 50 pracowników), zasady te należy ująć w specjalnym obwieszczeniu pracodawcy, skierowanym do pracowników.
• Poinformowanie pracowników z dwutygodniowym wyprzedzeniem: Pracodawca ma bezwzględny obowiązek poinformować pracowników o wprowadzeniu monitoringu nie później niż na 2 tygodnie przed jego uruchomieniem. Nowi pracownicy muszą zostać poinformowani przed dopuszczeniem ich do pracy (najlepiej w formie pisemnego oświadczenia z podpisem pracownika).
• Obowiązek informacyjny z RODO (Informacja o przetwarzaniu danych osobowych) Pracownik musi otrzymać pełną informację zgodnie z art. 13 RODO, z której dowie się m.in.: kto jest administratorem jego danych, w jakim celu dane z GPS są zbierane, jak długo będą przechowywane i jakie przysługują mu prawa (np. prawo dostępu do danych czy sprzeciwu).
• Oznakowanie pojazdów Samochody objęte systemem geolokalizacyjnym muszą być w widoczny i czytelny sposób oznakowane (np. za pomocą naklejki z odpowiednim piktogramem lub komunikatem na desce rozdzielczej). Obowiązek oznaczenia wynika wprost z przepisów Kodeksu pracy – art. 22³ w zw. z art. 22² Kodeksu pracy. Auto musi być wyraźnie oznakowane na minimum dzień przed uruchomieniem systemu. Co więcej, w przypadku aut przewożących osoby trzecie (np. taksówek), taka naklejka na szybie pełni funkcję komunikatu dla pasażera. Wsiadając do pojazdu, akceptuje on fakt przebywania w strefie monitorowanej.

4. Co z samochodami używanymi do celów prywatnych?

To jeden z najważniejszych znaków zapytania. Jeśli pracodawca udostępnia pracownikowi samochód służbowy również do celów prywatnych (np. po godzinach pracy, w weekendy, podczas urlopu), musi pamiętać, że nie wolno mu monitorować lokalizacji pojazdu w tym czasie. Przetwarzanie danych o lokalizacji w czasie prywatnym pracownika jest rażącym naruszeniem prawa do prywatności i może nieść negatywne konsekwencje dla pracodawcy.

Rozwiązaniem takiej sytuacji jest wyposażenie samochodu w techniczny przełącznik (fizyczny przycisk w aucie lub opcja w aplikacji), który pozwala pracownikowi na wyłączenie śledzenia lokalizacji po zakończeniu pracy (tzw. przełącznik trybu jazda służbowa / jazda prywatna). W trybie prywatnym system może nadal zbierać dane o przejechanych kilometrach do celów podatkowych, ale nie powinien rejestrować współrzędnych geograficznych.

Podsumowanie

Monitoring GPS może być stosowany legalnie i zgodnie z tzw. „literą prawa”, o ile zachowamy warunki, który zostały wymienione we wcześniejszych częściach artykułu.  To o czym przedsiębiorcy nie wolno zapomnieć, to stosowanie monitoringu GPS z poszanowaniem prywatności zespołu czy osób podróżujących monitorowanymi pojazdami. Kluczem do sukcesu jest tu odpowiednie przygotowanie dokumentacji wewnętrznej, rzetelne poinformowanie pracowników oraz wdrożenie rozwiązań technicznych dostosowanych do sytuacji, w tym takich, które wyłączają system po godzinach pracy, gdy samochód wykorzystywany jest prywatnie.

r. pr. Magdalena Druzic

IP i RODO | Umowy handlowe | Prawo Nowych Technologii

Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji UJ oraz studiów podyplomowych z zakresu ochrony danych osobowych i własności intelektualnej. Jako radca prawny (KR-2965) specjalizuje się w budowaniu bezpiecznych fundamentów dla biznesu. Współpracując z Signati dba o to, by wdrażanie monitoringu floty odbywało się w pełnej zgodzie z przepisami i z poszanowaniem prywatności zespołu.

Wdróż legalny monitoring GPS z Signati i Kancelarią Prawną Magdaleny Druzic

Wdrożenie systemu GPS w firmie wiąże się z koniecznością dostosowania wewnętrznych procedur do wymogów Kodeksu pracy oraz RODO. W Signati zapewniamy wsparcie techniczne w konfiguracji urządzeń, w tym w zakresie ochrony prywatności pracowników (np. tryby przejazdów prywatnych).

W obszarze prawnym współpracujemy z Kancelarią Prawną Magdaleny Druzic, która świadczy pomoc w zakresie:

• ✅ Przygotowania regulaminów monitoringu,
• ✅ Opracowania dokumentacji ochrony danych osobowych (RODO),
• ✅ Opiniowania procedur wdrażania systemów geolokalizacji.

Piotr Fuz